Yapay Zekâ Gastronomiyi Dönüştürüyor Mu? Şeflerin Dijitalleşmeye Yönelik Algıları
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22182797Anahtar Kelimeler:
Yapay zekâ, gastronomi, profesyonel mutfaklar, şeflerÖzet
Bu araştırmanın amacı, yapay zekâ teknolojilerinin profesyonel mutfaklarda kullanım biçimlerini, şefler tarafından nasıl algılandığını ve gastronomi alanında oluşturduğu dönüşümü değerlendirmektir. Çalışmada, yapay zekânın menü planlama, reçete geliştirme, yeni ürün oluşturma, maliyet hesaplama, stok kontrolü, iş planlaması ve gıda atığını azaltma gibi mutfak süreçlerindeki rolü ele alınmıştır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada, profesyonel mutfak deneyimine sahip katılımcılardan elde edilen görüşler tematik analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Bulgular, yapay zekânın mutfaklarda özellikle zaman tasarrufu, pratik çözüm üretme, karar verme sürecini kolaylaştırma, hata payını azaltma ve operasyon verimliliğini artırma açısından önemli katkılar sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte katılımcıların yapay zekâya yönelik yaklaşımlarının farklılaştığı; bazı şeflerin bu teknolojiyi destekleyici bir araç olarak benimsediği, bazılarının ise özgünlük, etik, güvenilirlik, mesleki kimlik ve insan dokunuşunun zayıflaması açısından çekinceler taşıdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak yapay zekânın gastronomiyi tamamen ikame eden değil, mutfak süreçlerini yeniden yapılandıran tamamlayıcı bir teknoloji olduğu söylenebilir. Bu nedenle yapay zekâ kullanımının şef denetiminde, etik ilkeler doğrultusunda ve mesleki deneyimle desteklenerek sürdürülmesi önem taşımaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Akpur, A. (2023). Seyahat danışmanı olarak ChatGPT’nin yeteneklerini keşfetmek: Turizm pazarlamasında üretken yapay zekâ üzerine bir araştırma. International Journal of Contemporary Tourism Research, 7(2), 93–105. https://doi.org/10.30625/ijctr.1325428
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Brillat-Savarin, J. A. (2009). The physiology of taste or meditations on transcendental gastronomy (M. F. K. Fisher, Trans.). Everyman’s Library.
Buhalis, D., & Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the internet—The state of eTourism research. Tourism Management, 29(4), 609–623. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.005
Califano, G., Zhang, T., & Spence, C. (2024). Would you trust an AI chef? Examining what people think when AI becomes creative with food. International Journal of Gastronomy and Food Science, 37, 100973. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.100973
Calvaresi, D., Ibrahim, A., Calbimonte, J.-P., Schegg, R., Fragniere, E., & Schumacher, M. (2021). The evolution of chatbots in tourism: A systematic literature review. In Information and communication technologies in tourism 2021: Proceedings of the ENTER 2021 eTourism Conference. Springer International Publishing.
Carvalho, I., & Ivanov, S. (2024). ChatGPT for tourism: Applications, benefits and risks. Tourism Review, 79(2), 290–303. https://doi.org/10.1108/TR-02-2023-0088
Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. IEEE Access, 8, 75264–75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510
Choudhary, S., Arbat, H., & Patkar, U. (2016). An innovative study on artificial intelligence and robotics. International Journal of Innovative Research in Computer and Communication Engineering, 4(3), 3292–3296.
Chriki, S., & Hocquette, J. F. (2020). The myth of cultured meat: A review. Frontiers in Nutrition, 7, Article 7. https://doi.org/10.3389/fnut.2020.00007
Çiçekdağı, M. (2024). Yapay zekâ destekli sohbet robotları ile tatil rotası belirleme: Karşılaştırmalı bir analiz. Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12, 1–15. https://doi.org/10.58455/cutsad.1470842
Çolak, O. (2023). The impact of artificial intelligence on the employment structure of the tourism industry: An interview with ChatGPT. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(22), 919–939. https://doi.org/10.25204/iktisad.1347642
Dancausa Millán, M. G., & Millán Vázquez de la Torre, M. G. (2024). An economic perspective on the implementation of artificial intelligence in the restaurant sector. Administrative Sciences, 14(9), 214. https://doi.org/10.3390/admsci14090214
Değerli, A. H., & Tatlısu, N. B. (2023). Cooking with ChatGPT and Bard: A study on competencies of AI tools on recipe correction, adaption, time management and presentation. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(4), 2658–2673. https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1312
Eriç, A., Özgür, E., Asker, Ö., & Bekiroğlu, N. (2024). ChatGPT ve sağlık bilimlerinde kullanımı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(1), 176–182. https://doi.org/ 10.34087/cbusbed.1262811
Geijer, T. (2019). Food tech: Technology in the food industry. ING.
Gillespie, C., & Cousins, J. (2011). European gastronomy into the 21st century. Routledge.
Göktaş, L. S. (2023). The role of ChatGPT in vegetarian menus. Tourism and Recreation, 5(2), 79–86. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1343598
Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: Foundations and developments. Electronic Markets, 25(3), 179–188. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
Gupta, B., Mufti, T., Sohail, S. S., & Madsen, D. (2023). ChatGPT: A brief narrative review. Cogent Business & Management, 10(3), Article 2275851. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2275851
Hannon, B., Kumar, Y., Li, J. J., & Morreale, P. (2024). Chef Dalle: Transforming cooking with multi-model multimodal AI. Computers, 13(7), 156. https://doi.org/10.3390/computers13070156
Huang, A., Chao, Y., de Velasco, E., Bilgihan, A., & Wei, W. (2022). When artificial intelligence meets the hospitality and tourism industry: An assessment framework to inform theory and management. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 5(5), 1080–1100. https://doi.org/10.1108/JHTI-01-2021-0021
Hwang, G. J., Xie, H., Wah, B. W., & Gašević, D. (2020). Vision, challenges, roles and research issues of artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 1, Article 100001. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2020.100001
Kayıkçı, M. Y., & Bozkurt, A. K. (2018). Dijital çağda Z ve Alpha kuşağı, yapay zekâ uygulamaları ve turizme yansımaları. Sosyal Bilimler Metinleri, 2018(1), 54–64. https://izlik.org/JA62CX89UP
Kuday, M. (2021). Konaklama işletmelerinde sosyal medya araçlarının pazarlama aracı olarak kullanılması üzerine bir çalışma: Bodrum Yarımadası örneği [Yüksek lisans tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Mavani, N. R., Ali, J. M., Othman, S., Hussain, M. A., Hashim, H., & Abd Rahman, N. (2022). Application of artificial intelligence in food industry—A guideline. Food Engineering Reviews, 14, 134–175. https://doi.org/10.1007/s12393-021-09290-z
Özer, S., & Bayram, M. (2024). ChatGPT ve turizm: Araştırmalar ne öngörüyor? Journal of Global Tourism and Technology Research, 5(1), 1–11. https://doi.org/10.54493/jgttr.1384089
Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1–6. https://doi.org/10.1108/10748120110424816
Sigala, M., Ooi, K. B., Tan, G. W. H., Aw, E. C. X., Buhalis, D., Cham, T. H., & Ye, I. H. (2024). Understanding the impact of ChatGPT on tourism and hospitality: Trends, prospects and research agenda. Journal of Hospitality and Tourism Management, 60, 384–390. https://doi.org/10.1016/ j.jhtm.2024.08.004
Stone, P., Brooks, R., Brynjolfsson, E., Calo, R., Etzioni, O., Hager, G., ... Teller, A. (2016). Artificial intelligence and life in 2030: One hundred year study on artificial intelligence: Report of the 2015–2016 Study Panel. Stanford University.
Sun, J., Zhou, W., Huang, D., Fuh, J. Y. H., & Hong, G. S. (2015). 3D food printing—An innovative way of mass customization in food fabrication. International Journal of Bioprinting, 1(1), 27–38. https://doi.org/10.18063/IJB.2015.01.006
Türkoğlu, H., & Yılmaz, G. (2022). The place and importance of artificial intelligence in the gastronomy sector. Gazi University Journal of Science Part C: Design and Technology, 10(4), 1070–1082. https://doi.org/10.29109/gujsc.1199093
Uzan, Ş. B., & Sevimli, Y. (2020). Gastronomideki robotik uygulamalar ve yapay zekâ. Tourism and Recreation, 2(2), 46–58. https://izlik.org/JA48NG67DP
Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889–901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
Vitaux, J. (2019). Gastronomi (Z. Yaya, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
Yiğit, S. (2023). Yapay zekâ gastronomi eğitimine katkı sunabilir mi? ChatGPT örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(3), 1970–1982. https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1276
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
