Suyun Üç Hâli, Ekolojik İlişkisellik: 1960 Sonrası Çağdaş Sanatta Su Temelli Müdahaleler
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21750405Anahtar Kelimeler:
1960 Sonrası Sanat, Su Temelli Müdahale, Ekolojik İlişkisellik, Malzemenin FailliğiÖzet
Su, sanat tarihi boyunca en sık temsil edilen doğal unsurlardan biri olmasına karşın, Batı-merkezli resim ve heykel geleneği içinde uzun süre çoğunlukla temsil nesnesi konumunda kalmış; ancak 1960 sonrası çağdaş sanatta yapıtın oluşumuna doğrudan katılan süreçsel bir malzemeye dönüşmüştür. Araştırma, suyun bu statü değişimini bir ekolojik ilişkisellik sorunu olarak çözümlemeyi ve suyun donmuş, akışkan ve atmosferik hâllerinin her birinin, çevresiyle kurduğu ilişki içinde kendine özgü bir faillik biçimi ürettiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Çalışma, suyun sanat nesnesinin maddesizleşmesi ve süreç odaklı yaklaşımların ortaya çıkışıyla malzeme konumuna geçişini olanaklı kılan koşulları tartışmakta; ardından karşılaştırmalı görsel-kavramsal çözümleme yöntemine dayanarak suyun üç hâlini temsil eden yedi sanatçının (Olafur Eliasson, Andy Goldsworthy, Néle Azevedo, Hans Haacke, Robert Smithson, Fujiko Nakaya ve Teresa Margolles) su temelli müdahale pratiklerini inceler. Bulgular, suyun hâllerinin çevresel koşullarla kurduğu ilişki içinde birbirinden ayrışan faillik biçimleri ürettiğini ortaya koymaktadır: donmuş ve muhafaza edilmiş su zamanın ve belleğin failliğini; akışkan ve dolaşımsal su sürecin ve sistemin failliğini; atmosferik su ise çevresel koşulların failliğini gösterir. Suyun atmosferik failliği, Margolles’in pratiğinde toplumsal ve bedensel bir yük kazanarak ekolojik ilişkiselliğin etik-politik boyutuna taşınır. Bulgular ayrıca suyun failliğinin sıcaklık, nem, rüzgâr, yerçekimi, mekân ve insan müdahalesiyle kurulan ilişkiler içinde ortaya çıktığını; dolayısıyla su temelli pratiklerin tek bir malzemenin bağımsız eyleminden çok, insan ve insan-dışı unsurlar arasında dağılan ilişkisel bir faillik temelinde okunması gerektiğini göstermektedir. Bu yaklaşım, Jane Bennett’in canlı madde, Tim Ingold’un malzeme-süreç ve Gilles Deleuze’ün oluş kavramları ile Timothy Morton’ın ekolojik mesh ve Astrida Neimanis’in sulu bedenler anlayışlarıyla temellendirilmektedir.
İndirmeler
Referanslar
Aksoy, H. (2022). Olafur Eliasson’un sanatında bir ortaklık alanı olarak doğanın yeniden üretimi. İnsanat: Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 2(1), 41–61.
Alpsoy, E. (2025). Doğal sistemlerden toplumsal sistemlere Hans Haacke. Sanat ve Tasarım Dergisi, 35(20. Yıl Armağan Sayısı), 479–494. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1516006
Artan Oskay, B. (2018). 1960 sonrası kavramsal sanatının günümüz resim sanatına etkileri. İdil, 7(47), 803–809. https://doi.org/10.7816/idil-07-47-03
Aydın, İ., & Zümrüt, Y. (2013). Doğa ve sanat ekseninde farklı yaklaşımlar. Sanat ve Tasarım Dergisi, 4(4), 53–78. https://izlik.org/JA93AD44SN
Bennett, J. (2010). Vibrant matter: A political ecology of things. Duke University Press.
Dağlı, B., & Aksoy, Ş. (2023). Ekolojik sürdürülebilirliğin sanatsal çalışmalara yansıması: Newton ve Helen Mayer Harrison örneği. Tykhe, 8(15), 354–373. https://doi.org/10.55004/tykhe.1354165
Deleuze, G., & Guattari, F. (1987). A thousand plateaus: Capitalism and schizophrenia (B. Massumi, Çev.). University of Minnesota Press. (Orijinal eser 1980 yılında yayımlanmıştır).
Elephant. (2022). Néle Azevedo, The Minimum Monument (Melting Men), 2009. https://elephant.art/nele-azevedo-the-minimum-monument-melting-men-2009/
OGGUSTO. (2022). Ünlü ressamların kış mevsiminden ilham aldığı tabloları. https://www.oggusto.com/sanat/eser-ve-muze-incelemeleri/unlu-ressamlarin-kis-mevsiminden-ilham-aldigi-tablolari
Ingold, T. (2013). Making: Anthropology, archaeology, art and architecture. Routledge.
Karaçalı, B. (2024). Çağdaş sanat/tasarımda form. Fırat University Journal of Social Sciences, 34(1), 97–114. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1392785
MACBA–Museu d'Art Contemporani de Barcelona. (t.y.). Condensation Cube. https://www.macba.cat/en/obra/r1523-condensation-cube/
Mamur, N. (2017). Ekolojik sanat: Çevre eğitimi ile sanatın kesişme noktası. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1000–1016. https://doi.org/10.17860/mersinefd.316297
Medien Kunst Netz. (t.y.). Pepsi Pavilion. http://www.medienkunstnetz.de/works/pepsi-pavillon/images/5/
Morton, T. (2010). The ecological thought. Harvard University Press.
Neimanis, A. (2017). Bodies of water: Posthuman feminist phenomenology. Bloomsbury Academic.
Özkul, D. T., & Kaya, F. M. (2022). Çağdaş sanatta organik malzeme ile oluşturulan plastik dil üzerine. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 5(5), 295–306.
Salman, Ş. C. (2023). Arazi sanatının en önemli eserlerinden Spiral Jetty’nin eser-doğa ilişkisinin incelenmesi üzerine bir araştırma. Ideart Uluslararası Tasarım ve Sanat Dergisi, 1(2), 89–98.
Smarthistory. (2016). Robert Smithson, Spiral Jetty. https://smarthistory.org/robert-smithson-spiral-jetty/
Studio Olafur Eliasson. (2006). Your waste of time. https://olafureliasson.net/artwork/your-waste-of-time-2006/
Susuz, M., & Kınık, M. (2023). Jeogliflerden arazi sanatına: Arazi sanatının kavramsal yapısına yönelik bir değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 13(2), 368–386. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1403721
Susamoğlu, F. (2018). Güncel sanatta ekolojik yaklaşımlar ve ekozofi kavramı. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (41), 96–103. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.453183
Taşkın, E. T., & Selçuk, N. M. (2024). Jeneratif sanat ve otonom sistemler. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(30), 44–57.
The Museum of Modern Art (MoMA). (t.y.). Never Alone: Video Games and Other Interactive Design. https://www.moma.org/calendar/exhibitions/4766?installation_image_index=37
Türk, A. (2025). Teresa Margolles ve Santiago Sierra yapıtları üzerinden görünmeyenin politikası: Boş form ve temsil krizi. A. Manafidizaji (Ed.), EGE 14th International Conference on Social Sciences: Conference book içinde (Cilt 3, ss. 669–681). Academy Global Publishing House.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
