Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Kapsamında Hazırlanan 5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabındaki İstasyonların Marzano ve Kendall'ın Yeni Taksonomisi’nin Bilişsel Sistemi Açısından İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22182751Anahtar Kelimeler:
Fen Bilimleri Eğitimi, Beşinci Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı, İstasyonlar, Marzano ve Kendall'ın Yeni Taksonomisi, Türkiye Yüzyılı Maarif ModeliÖzet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında hazırlanan 5. sınıf Fen Bilimleri ders kitabındaki istasyonları Marzano ve Kendall'ın Yeni Taksonomisi'nin (MKYT) bilişsel sistemi açısından incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın veri kaynağını, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından TYMM kapsamında hazırlanan 5. sınıf Fen Bilimleri ders kitabında yer alan toplam 248 istasyon oluşturmaktadır. Veriler, MKYT'nin bilişsel sistemi esas alınarak betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Kodlama sürecinde her istasyon tek analiz birimi olarak ele alınmış ve istasyonun gerektirdiği en üst düzey bilişsel işlem dikkate alınmıştır. Bulgular, istasyonların MKYT'nin bilişsel sistem düzeylerine göre dengeli bir dağılım göstermediğini ortaya koymuştur. İstasyonların ağırlıklı olarak Analiz düzeyinde yoğunlaştığı, bunu sırasıyla Hatırlama ve Bilgiyi Kullanma düzeylerinin izlediği, Anlama düzeyinin ise en az temsil edilen bilişsel sistem düzeyi olduğu belirlenmiştir. Ünite bazında yapılan incelemede ise Maddenin Doğası, Işığın Dünyası, Kuvveti Tanıyalım, Yaşamımızda Elektrik ile Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm ünitelerinde Analiz düzeyinin baskın olduğu; Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz ünitesinde Hatırlama düzeyinin, Canlıların Yapısına Yolculuk ünitesinde ise Analiz ve Bilgiyi Kullanma düzeylerinin eşit düzeyde öne çıktığı belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, TYMM kapsamında hazırlanan 5. sınıf Fen Bilimleri ders kitabında yer alan istasyonların, MKYT'nin bilişsel sistemi açısından ünitelerin konu özellikleri ve öğrenme hedefleriyle uyumlu ünite temelli farklılaşan bir bilişsel yapı ortaya koyduğu sonucuna varılmıştır.
İndirmeler
Referanslar
Aliyah, T., Nursalim, N., Arniati, F., & AS, J. (2026). Cognitive Level Distribution in Bupena English Textbook: A SOLO Taxonomy Analysis. Edunesia Jurnal Ilmiah Pendidikan, 7(2), 1169–1184. https://doi.org/10.51276/edu.v7i2.1707
Aslan Efe, H., İz, H., Gün, G., & Erol, R. (2021). Marzano Taksonomisi'ne göre 5., 6., 7. ve 8. sınıf fen bilimleri dersi öğretim programındaki kazanımların incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 5(2), 275–295. https://doi.org/10.35346/aod.847209
Avcı, F., Demirci, H., & Özyalçın, B. (2021). 2018 fen bilimleri öğretim programı kazanımlarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi açısından analizi ve değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 643-660. https://doi.org/10.24315/tred.689366
Ayas, A., & Özmen, H. (2002). A study of students' level of understanding of the particulate nature of matter at secondary school level. Boğaziçi University Journal of Education, 19(2), 45–60.
Bektaşlı, B. (2013). The development of astronomy concept test for determining preservice science teachers' misconceptions about astronomy. Education and Science, 38(168), 362–372. https://doi.org/10.15390/ES.2013.1148
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. NSTA Press.
Bytyqi-Damonia, A., Metaj-Macula, A., Veselaj, Z., & Wendt, H. (2025). Quality of 8th-grade science books: A systematic analysis of end-of-chapter tasks in 8th-grade science books using Revised Bloom Taxonomy. Research in Science and Technological Education, 44(2), 510-526. https://doi.org/10.1080/02635143.2025.2500033
Cangüven, H. D., Öz, O., Binzet, G., & Avcı, G. (2017). Milli Eğitim Bakanlığı 2017 fen bilimleri taslak programının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. International Journal of Eurasian Education and Culture, 2(2), 62-80.
Chiappetta, E. L., & Fillman, D. A. (2007). Analysis of five high school biology textbooks used in the United States for inclusion of the nature of science. International Journal of Science Education, 29(15), 1847–1868. https://doi.org/10.1080/09500690601159407
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage.
Çelikkaya, K., Oktay, Ö., Yazar, A., Bayrakçeken, S., & Canpolat, N. (2021). Ortaöğretim biyoloji, fizik, kimya ve fen bilimleri derslerine ait öğretim programlarının Marzano Taksonomisi’ne göre analizi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 92–111. https://doi.org/10.17860/mersinefd.716221
Çepni, S. (2021). Kuramdan uygulamaya fen öğretimi (9. bs.). Pegem Akademi.
Çimer, A. (2012). What makes biology learning difficult and effective: Students' views. Educational Research and Reviews, 7(3), 61–71. https://doi.org/10.5897/ERR11.20
Dakoranis, F. A., & Wahyuni, S. (2025). An instructional analysis of the 10th grade textbook entitled "English for Critical Thinking" using Revised Bloom's Taxonomy. Language Circle Journal of Language and Literature, 19(2), 2025-216. https://doi.org/10.15294/lc.v19i2s.26902
Gündoğdu, Z., & Aydın, A. (2024). 2018 fen bilimleri dersi öğretim programı 5-8. sınıf kazanımlarının yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi ve program hakkında öğretmen görüşleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 127-170. https://doi.org/10.17152/gefad.1279054
Harlen, W. (2014). Helping children's development of inquiry skills. Inquiry in Primary Science Education (IPSE).
Johnson, P. (1998). Children's understanding of changes of state involving the gas state, Part 1: Boiling water and the particle theory. International Journal of Science Education, 20(5), 567–583. https://doi.org/10.1080/0950069980200507
Korur, F. (2015). Exploring seventh-grade students' and pre-service science teachers' misconceptions in astronomical concepts. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 11(5), 1041–1060. https://doi.org/10.12973/eurasia.2015.1373a
Marzano, R. J., & Kendall, J. S. (2007). The new taxonomy of educational objectives (2nd ed.). Corwin Press.
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programfen345678Onayli.pdf (ET: 12.07.2026).
Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2018). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7th ed.). Pearson.
Özel, H., Candan Helvacı, S., & Aydın, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul fen bilimleri dersi öğretim programı öğrenme çıktılarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Millî Eğitim, 54(1), 625–660. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1704976
Özkan, C., & Yaman, S. (2025). 2024 Fen bilimleri dersi öğretim programı öğrenme çıktılarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education, 10(1), 1–16.
Pingel, F. (2010). UNESCO guidebook on textbook research and textbook revision (2nd rev. ed.). UNESCO.
Polat, M., Bilen, E., & Kayacan, K. (2022). 8. sınıf "dna ve genetik kod" ünitesi kazanımları ile değerlendirme sorularının SOLO Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 53, 194-211. https://doi.org/10.53444/deubefd.1020909
Ripalga, R., & Fitrawati. (2023). An analysis of questions on reading tasks in the English textbook "Work in Progress" in Merdeka Curriculum. Journal of English Language Teaching, 12(2). https://doi.org/10.24036/jelt.v12i2.123128
Sağlamöz, F., & Soysal, Y. (2021). 2018 İlköğretim fen bilimleri dersi öğretim programlarının kazanımlarının yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 111-145.
Saud, W. I. (2022). An analysis of the trıo reading 2 questions based on Bloom’s Taxonomy. International Journal of Social Sciences & Educational Studies, 9(3), 270-279. https://doi.org/10.23918/ijsses.v9i3p270
Stern, L., & Roseman, J. E. (2004). Can middle-school science textbooks help students learn important ideas? Findings from project 2061's curriculum evaluation study: Life science. Journal of Research in Science Teaching, 41(6), 538–568. https://doi.org/10.1002/tea.20019
Tekkaya, C., Özkan, Ö., & Sungur, S. (2001). Biology concepts perceived as difficult by Turkish high school students. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 145–150.
Van den Akker, J. (2003). Curriculum perspectives: An introduction. In J. van den Akker, W. Kuiper, & U. Hameyer (Eds.), Curriculum landscapes and trends (pp. 1–10). Kluwer Academic Publishers.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yolcu, H. H. (2019). İlkokul öğretim programı 3 ve 4. sınıf fen bilimleri dersi kazanımlarının revize edilmiş Bloom Taksonomisi açısından analizi ve değerlendirilmesi. İlköğretim Online, 18(1), 253-262.
Zohar, A. (2013). Challenges in wide scale implementation efforts to foster higher order thinking in science education across a whole school system. Thinking Skills and Creativity, 10, 233–249. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2013.06.002
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
