Rusya'nın Afganistan Politikası: Tarihsel Süreklilik ve Jeopolitik Çıkar Ekseninde Bir Analiz (1919-2025)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23068396Anahtar Kelimeler:
Rusya, Afganistan, Taliban, Dış Politika, Jeopolitik, Orta AsyaÖzet
Afganistan, coğrafi konumu itibarıyla Orta Asya, Güney Asya ve Orta Doğu'yu birbirine bağlayan ve tarih boyunca büyük güçlerin nüfuz mücadelesine sahne olmuş jeostratejik bir ülkedir. Rusya (ve öncesinde Sovyetler Birliği), 1919 yılında Afganistan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk devlet olmasından bu yana, Kabil'deki rejimin niteliği -monarşi, cumhuriyet, komünist yönetim, Mücahid hükümeti ya da Taliban- ne olursa olsun bu ülkeyle ilişkisini kesintisiz biçimde sürdürmüştür. Bu çalışma, “Rusya'nın Afganistan'a yönelik dış politikası bir asra yaklaşan süre boyunca hangi ölçüde süreklilik, hangi ölçüde kopuş sergilemiştir ve bu örüntü hangi jeopolitik-güvenlik çıkarlarıyla açıklanabilir?” sorusuna yanıt aramaktadır. Nitel, tarihsel-betimleyici yönteme ve ikincil kaynak (arşiv, resmî belge, akademik literatür ve haber kaynağı) analizine dayanan çalışma, Bölgesel Güvenlik Kompleksi yaklaşımından hareketle Rusya'nın Afganistan politikasının ideolojik değil çıkar temelli bir sürekliliğe dayandığını ileri sürmektedir. Bulgular, Moskova'nın önceliğinin tarih boyunca değişmediğini; güvensizliğin ve radikal hareketlerin Orta Asya'daki “yakın çevre”e sıçramasını önlemek, bölgedeki askerî-siyasi nüfuzunu korumak ve Batı'nın (önce İngiltere'nin, sonra ABD'nin) bölgesel etkisini dengelemek olduğunu göstermektedir. 2021 sonrasında Taliban'la kurulan pragmatik ilişki -ve bu sürecin Temmuz 2025'te Rusya'nın Taliban hükümetini resmen tanıyan ilk devlet olmasıyla ulaştığı son aşama- söz konusu süreklilik çizgisinin güncel bir tezahürüdür.
İndirmeler
Referanslar
Adamec, L. W. (1974). Afghanistan's foreign affairs to the mid-twentieth century: Relations with the USSR, Germany, and Britain. University of Arizona Press.
Afganistan İnternational. (2022). Çehl u nühümin sal-i kudeta-i bidun-i hunrizi-yi Davud Han. https://www.afintl.com/202207174717.
BBC Farsça. (2019). Ruz şumar-i işgal-i Afganistan tevessüt-i Şuravi; çera amedend, çigune reftend? https://www.bbc.com/persian/afghanistan-47217389.
Belousova, T. ve Sharma, R. (2025). Embracing the Taliban: Deciphering Russia’s Afghan policy. India Quarterly. https://doi.org/10.1177/23477970251383994
Braithwaite, R. (2011). Afgantsy: The Russians in Afghanistan, 1979-89. Oxford University Press.
Buzan, B. ve Wæver, O. (2003). Regions and Powers: The Structure of International Security. Cambridge University Press.
CBS News. (2025, 4 Temmuz). Russia formally recognizes Taliban rule of Afghanistan; China could be next. https://www.cbsnews.com/news/russia-formally-recognize-taliban-rule-afghanistan-china/
Cevkar, A. E. (2020). Siyaset-i çendveche-i Rusiye der Afganistan. Institute for Political and International Studies (IPIS). https://www.ipis.ir/portal/subjectview/626342.
CNN. (2025, 3 Temmuz). Russia becomes first nation to recognize Taliban government of Afghanistan. https://www.cnn.com/2025/07/03/europe/russia-recognizes-taliban-afghanistan-intl-latam
Daftar-i Nemayendegi-yi Mekam-i Rehberi der Umur-i Afganistan. (2002). Afganistan der se dehe-yi ahir. Sekleyn Yayınları.
Darmawan, A. (2023). Understanding Russia’s responses to the new Taliban government through Russian mainstream media viewpoint. International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 10(1). https://doi.org/10.18415/ijmmu.v10i1.4380
Ferheng, M. S. (2011). Afganistan der penc karn-i ahir. İrfan Yayınları.
Gady, F.-S. (2018). Otuz sallık-i huruc-i Şuravi ez Afganistan; rivayet-i payan-i yek işgal. The Diplomat. https://www.etilaatroz.com/72646/30th-anniversary-soviet-withdrawal-afghanistan.
Hakşinas, Ş. N. (1984). Desayis u cenayat-i Rus der Afganistan (ez Emir Dost Muhammed Han ta Berek). Komite-yi Ferhengi-yi Defter-i Merkezi-yi Cem'iyyet-i İslami-yi Afganistan.
International Crisis Group. (2025). Russia becomes first state to recognise Taliban as rightful Afghan government. https://www.crisisgroup.org/alr/asia-pacific/afghanistan/russia-becomes-first-state-recognise-taliban-rightful-afghan-government
Irafnews. (2024). Himayet-i Rusiye ez huzuf-i nam-i Taliban ez list-i siyah-i sazman-i mel. https://irafnews.com/political/.
Jahangir Kerem, ve Cihanbahş, M. T. (t.y.). Cayigah-i Afganistan der siyaset-i emniyeti-yi Federasyon-i Rusiye. Interpolitics Guilan. https://interpolitics.guilan.ac.ir/article_1296_0d9df814cec83d15089368c32827f8a6.pdf.
Khabaronline. (2023). Cayigah-i Afganistan der send-i rahburdi-yi siyaset-i harici-yi Rusiye. https://www.khabaronline.ir/news/1752709.
Kelkein. (t.y.). Pencere'i beray-i şinaht-i Afganistan: Nur Muhammed Teraki. https://kelkein.com/11608.
Magnus, R. H. ve Naby, E. (2001). Afganistan, ruhani, marks, mücahid (K. Meleki, Çev.). Dışişleri Bakanlığı Yayınları.
Mesturi Kaşani, N. (1992). Afganistan, diplomasi-yi duçehre. Tabiş Yayınları.
Misbahzade, S. B. (2009). Tarih-i siyasi-yi muhtasar-i Afganistan. Merendiz Yayınları.
Nuristani, M. V. (2012). Berkarari-yi ‘temas’ miyan-i Federasyon-i Rusiye ve Taliban. http://www.arianafghanistan.com.
Popalzay, A. W. (2025). Russia’s strategic engagement with the Afghan Taliban post-2021: A realist appraisal of geopolitical interests, security calculus, and regional diplomacy. SAGE Open. https://doi.org/10.1177/18793665251401936
Risen, J. (2010, 13 Haziran). U.S. Identifies Vast Mineral Riches in Afghanistan. The New York Times. https://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html
Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı. (2016). Rusya Federasyonu Dış Politika Kavramı. Madde 97.
Rusya Federasyonu. (2021). Rusya Federasyonu Ulusal Güvenlik Stratejisi.
Merkez-i Mütalaat-i Stratejik ve Mıntıkavi (CSRS Kabul). (2023). Rusiye ve İmaret-i İslami; tağyir-i siyasetha ve ehdaf-i dutarafe. https://csrskabul.com/?p=8141.
Saikal, A. (2012). Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival. I.B. Tauris.
Şafaqna. (2024). Delayil-i himayet-i Rusiye ez Taliban. https://af.shafaqna.com/FA/191780.
Şerifi, S. R. (2018). Nuhustin mükatibe-i Şah Amanullah Han ba Vladimir İlyiç Lenin. http://www.hambastagi.org.
Siyaset ve Emniyet. (2014). Tebyin-i cayigah-i Afganistan der siyaset-i harici-yi Rusiye. Fars News. https://farsnews.ir/news/13930826001580.
Smagin, N. (2025, 10 Temmuz). Russia is the first country to recognize Afghanistan’s Taliban government. Why? Carnegie Politika. https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2025/07/russia-afghanistan-new-government
Manohar Parrikar Institute for Defence Studies and Analyses (MP-IDSA). (2026). The Taliban-Russia re-connect. https://idsa.in/publisher/issuebrief/the-taliban-russia-re-connect
Tabnak. (2024). Agûş-i rahburdi; Rusiye çera ve çigune revabit-i hod ra ba Taliban gostereş mi dehed? https://www.tabnak.ir/fa/news/1242062.
Vivekananda International Foundation (VIF). (2025). From pariah to partner: The strategic advantages for the Taliban after Russia’s recognition. https://www.vifindia.org/article/2025/ august/13/From-Pariah-to-Partner-The-Strategic-Advantages-for-the-Taliban-After-Russia-s-Recognition
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
