Kamu ve Özel Sektörde Çalışan İSG Profesyonellerinin İstihdam, Görev ve Ücret Yapılarının Mukayeseli Analizi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23068052Anahtar Kelimeler:
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi, Kamu ve Özel Sektör Mukayesesi, İSG Ücret Politikaları, İSG GörevlendirmeÖzet
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kamu ve özel sektör ayrımı gözetmeksizin tüm çalışanları kapsayan normatif bir çerçeve kurmuş; ancak kanunun yürürlük takvimi ve uygulama biçimleri, iki sektörde çalışan iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimlerinin istihdam, görev ve ücret yapılarında belirgin farklılıklar yaratmıştır. Bu çalışma, kamu kurumlarında ve özel sektörde görevlendirilen İSG profesyonellerinin görevlendirilme biçimlerini, ücretlendirme mekanizmalarını, sorumluluk rejimlerini ve hizmet kalitesine etkilerini karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri uygulama sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmiş; sektörel farklılıklar organizasyon yapıları ve çalışma koşulları üzerinden incelenmiş, güncel saha araştırmaları ve literatür bulgularıyla desteklenmiştir.
Bulgular, kanunun kamu kurumlarına tanıdığı ardışık ertelemelerin iki sektör arasında yaklaşık sekiz yıllık bir uygulama asimetrisi yarattığını; kamuda İSG görevlendirmesinin asli ücrete eklenen ikincil bir görev olarak kurgulandığını ve ödemenin gösterge–katsayı sistemine bağlandığını ortaya koymaktadır. Özel sektörde ise doğrudan firma bünyesinde görevlendirme ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alımı modellerinin; sertifika sınıfı, tehlike sınıfı ve piyasa rekabeti eksenlerinde ücret düzeyini ve hizmet kalitesini farklılaştırdığı; standardize edilmiş bir asgari ücret politikasının bulunmaması nedeniyle ücret aşınması, kayıt dışı ödeme pratikleri ve hizmetin işlevsizleştirilmesi risklerinin yaygınlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca iş güvencesi açıklarının her iki sektörde de profesyonellerin risk bildirim işlevini sınırladığı ve denetim mekanizmalarının yetersizliğinin bu sorunları derinleştirdiği görülmüştür.
Çalışma, tespit edilen ücret adaletsizlikleri ve iş güvencesi sorunlarının giderilmesine yönelik olarak; TMMOB taban ücret modelinin yasal bağlayıcılıkla işlevselleştirilmesi, fon sistemi ve ücret havuzunun kurulması, iş güvencesinin istihdam modelinden bağımsızlaştırılması ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetim mekanizmalarının bu düzenlemelerle entegrasyonu gibi somut politika önerileri sunmaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Akı, E. (2013). 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Çalışma Yaşamına Etkileri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15, 3-24.
Akkaya, M. A., & Polat, Ö. (2022). Türkiye’de Halk Kütüphanesi Çalışanlarında İşe Angaje Olma ve İş Tatmini Arasındaki İlişki: Sözleşmeli Statüde Mesleğe Başlayan Kütüphanecilere Dair Bir Analiz. Türk Kütüphaneciliği. https://doi.org/10.24146/tk.1108780
Alimci, A. (2024). Yargı Kararları Işığında Fazla Çalışma Uygulaması. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ustbd/issue/84410/1475679
Arslan, S. (2014). İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na Göre İşverenin Genel Yükümlülükleri. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları dergisi, 20(1), 767–808. https://doi.org/10.33433/maruhad.607172
Baycık, G. (2013). Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Haklarında Yeni Düzenlemeler. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/abd/article/374419
BİSGin, A., Ünlüer, S., & Üyümez, M. E. (2020). Muhasebe Meslek Mensupları ile Mükelleflerin Beklentileri ve Sorunları: Nitel Bir Çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(2), 625–648. https://doi.org/10.17153/oguiibf.511802
Centel, T. (2013). İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun Uygulama Alanı ve Kapsamı. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/maruhad/article/617859
Ceylan, H. (2021). Fatal Occupational Accidents in Turkey. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/İSGakademik/issue/60198/829490
Çevik, R. (2023). Maden İşletmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerinin Alınmadığına Dair Tespit Davasının Hukuki Yararı- Karar İncelemesi. DergiPark (Istanbul University), 5(1), 487–540. https://doi.org/10.47136/asbuhfd.1282105
Çokgezen, M., & Toksoy, F. (2012). Profesyonel Mesleklerde Regülasyon: Olgular ve Yeni Eğilimler. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/liberal/article/609479
Demir, B. (2017). 6331 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Yürürlülük Ertelenmesinin Kamuda İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Çalıştırılması Açısından Değerlendirilmesi. DergiPark (Istanbul University), 2(1), 23–36. http://dergipark.gov.tr/hod/issue/29287/313934
Demir, F. (2014). İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerının Alınmasında İşverenin Sorumluluğu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları dergisi, 20(1), 675–704. https://doi.org/10.33433/maruhad.607163
Derin, H., & Şahin, L. (2022). Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Bakımından Denetim “2010-2018 Yıllarına İlişkin Bir Değerlendirme.” Social Science Development Journal, 7(33), 516–526. https://doi.org/10.31567/ssd.745
Eravcı, D. B. (2019). 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmelikleri Çerçevesinde İşverenin Yükümlülükleri. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 8(22), 330–355. https://doi.org/10.31199/hakisderg.644319
Ersöz, G., Kenziman, A. K., Aktaş, H., & Kurt, A. (2018). Mersin ilindeki sağlık kurumlarında çalışan sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesi. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi, 16(1), 24–33. https://doi.org/10.20518/tjph.458199
Ertaş, M. F. (2023). Administrative Strategy Recommendations for Improvement of Workloads of Occupational Safety Experts. DergiPark (Istanbul University). https://doi.org/10.15869/itobiad.1247291
Ertürk, A. A. (2014). İş Hukuku Boyutuyla Türkiye’de Psikolojik Taciz (Mobbing) ve Dünyadan Örnekler. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları dergisi, 20(1), 285–340. https://doi.org/10.33433/maruhad.607019
Evren, Ç. C. (2024). Günün Yirmi Dört Saati Devam Eden Kamu Hizmetlerinde Memurların Çalışma Süreleri. Politik Ekonomik Kuram, 8(2), 303–311. https://doi.org/10.30586/pek.1459701
Gültekin, S., Kahraman, E., & Kılıç, A. M. (2021). İş Güvenliği Uzmanlarının Kamu Tarafından İstihdam Edilmesinin Mesleki Sorumluluklar Üzerindeki Etkisi. Soma Meslek Yüksekokulu Teknik Bilimler Dergisi, 32, 19–33. https://doi.org/10.47118/somatbd.1008574
Gürcanlı, G. E., & Müngen, U. (2013). Analysis of Construction Accidents in Turkey and Responsible Parties. Industrial Health, 51(6), 581–595. https://doi.org/10.2486/indhealth.2012-0139
Güven, E., Pınarbası, M., Yazıcı, E., Alakaş, H. M., & Eren, T. (2026). Scheduling of occupational health and safety personnel: joint health and safety unit Türkiye implementation. Neural Computing and Applications, 38(6). https://doi.org/10.1007/s00521-026-11892-9
İnan, U. H., & Koyuncu, S. B. (2023). İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonellerinin Ücretlendirme Politikası Üzerine Bir Saha Araştırması. DergiPark (Istanbul University), 7(1), 55–61. https://doi.org/10.33720/kİSGd.1204233
İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete (Sayı: 28512, 29 Aralık 2012). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16923& MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 28512, 29 Aralık 2012), https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16923&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Kanun No:6331(2012), Resmî Gazete (Sayı: 28339, 30 Haziran 2012). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 28713, 20 Temmuz 2013). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat? MevzuatNo=18615&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Kabataş, Z. B. (2023). The Audit of Occupational Health and Safety Practices in Turkey. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ubfdergisi/issue/78528/1309974
Kablay, S. (2024). A Model Suggestion in Occupational Health and Safety. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/uiibfd/issue/88820/1598083
Karaahmetoğlu, A. (2019). 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Bağlamında Soma Madenlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi / Journal of Social Policy Conferences, 0(76), 89–128. https://doi.org/10.26650/jspc.2019.76.0005
Karabal, A. (2021). İş Sağlığı ve İş Güvenliği. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1), 1–21. https://doi.org/10.46452/baksoder.816965
Kaya, E., & Yardim, M. S. (2025). Job Satisfaction and Its Determinants Among Occupational Safety Experts Working in Turkiye’s Joint Health and Safety Units. In medRxiv. https://doi.org/10.1101/2025.07.28.25331855
Kayabek, İ., & Çevik, C. (2021). Sağlık Çalışanlarında İş Yeri Risk Faktörleri ve Korumaya İlişkin Bir Derleme. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 5(2), 258–268. https://doi.org/10.38108/ouhcd.948609
Kılkış, İ. (2013). İş Sağlığı ve Güvenliği'nde yeni bir dönem: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSGK). ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 15(1), 17–41. https://doi.org/10.4026/1303-2860.2013.0217.x
Kılkış, İ., Alper, Y., Şen, Ş., & Alper, E. C. (2014). Occupational Safety Experts In The Law No 6331: Qualifications, Assignments and Authorizations. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/sgd/article/308708
Koçali, K. (2021). Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2012-2020 Yılları Arası İş Kazaları Göstergelerinin Standardizasyonu. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 12(2), 302–327. https://doi.org/10.54688/ayd.1012081
Koçali, K. (2024). ILO İş Teftişi Sözleşmesi Kapsamında Türkiye’de Yapılan İş Yeri Denetimleri. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asya/issue/83844/1419324
Kostak, M. (2022). İşyeri Hekimliğinin Sigortalılık Açısından Değerlendirilmesi. Sosyal Guvence. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1167354
Koşar, L. (t.y.). İşçi Sağlığında Örgütlenme Modeli Olarak Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/msg/article/628141
Nurol, B., & Ünal, B. (2017). Flexible Employment and Subcontracted Labour Usage in State-Run Sugar Factories. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16(3), 893–911. https://doi.org/10.21547/jss.309283
Oğuz, Ş. (2014). Tekel Direnişinin Işığında Güvencesiz Çalışma/Yaşama: Proletaryadan “Prekarya”ya mı? DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/mulkiye/article/662
Orhan, S., Özkan, E., & Uysal, S. (2017). Dışarıdan İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmeti Sağlama Modellerinden Biri Olarak Türkiye’de Uygulanan Ortak Sağlık Güvenlik Birimi Hizmetlerinin Etkinliği: Örnek Bir Uygulama. İşletme Bilimi Dergisi, 187–216. https://doi.org/10.22139/jobs.358810
Öztürk, T. (2023). İş Güvenliği Uzmanlarında Rol Belirsizliği ve Rol Çatışmasının Mesleki Tükenmişlikle İlişkisi. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences, 35(3), 389–405. https://doi.org/10.7240/jeps.1316447
Taşdemir, D. Ö., & Öztürk, B. (2019). Sürdürülebilir İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamalarında Koordinasyon ve Kurum Kültürü. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/en/pub/mikad/article/563254
Ünkür, P., Yılmaz, F. K., & Karakuş, S. (2023). Problems Experienced by Occupational Safety Experts Working in Health Institutions and Solution Suggestions. DergiPark (Istanbul University). https://dergipark.org.tr/tr/pub/karmer/issue/80417/1301971
Yalçinkaya, K. (2019). Türkiye’de 1980 Sonrası Kamu Sağlık Hizmetlerinde Dönüşüm: Maaş Rejiminden Ücret Rejimine Geçiş. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 74(3), 811–852. https://doi.org/10.33630/ausbf.536778
Yılmaz, F. (2015). Türkiye’de İş Sağlığı Ve Güvenliği Teftişlerinin İstatistiksel Açıdan Değerlendirilmesi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/İSGuc/issue/25445/2684
Yılmaz, F. (2021). Evaluation of Working Conditions and Professional Independence Perceptions of Occupational Health and Safety Professionals. Advances in Science and Technology – Research Journal, 15(4), 118–125. https://doi.org/10.12913/22998624/142215
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
