Sosyal Bilgiler Eğitiminde Kültürel Konuların Öğretimi İle İlgili Öğretmen Görüşleri
Özet Görüntüleme: 46
/ 
PDF İndirme: 28
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17792881Özet
Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin kültürel konuların öğretimine ilişkin deneyimlerini, algılarını ve karşılaştıkları güçlükleri kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Kültürel konular, öğrencilerin kimlik, aidiyet, değer ve kültürel miras bilinci kazanmalarında kritik bir rol oynamaktadır. Ancak, öğretmenlerin bu konuları derslerinde nasıl işlediklerine, hangi yöntem ve stratejileri kullandıklarına ve öğretim sürecinde karşılaştıkları sorunlara ilişkin çalışmalar sınırlıdır. Bu eksikliği gidermek amacıyla çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji (olgu bilim) deseni çerçevesinde yürütülmüştür. Katılımcıları, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan ortaokullarda görev yapan 20 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır.
Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlemiştir. Kodlama süreci, iki araştırmacı tarafından bağımsız olarak yürütülmüş ve ortaya çıkan temalar üzerinde görüş birliği sağlanmıştır. Bulgular, öğretmenlerin büyük çoğunluğunun kültürel konuları öğrencilerin kimlik, aidiyet, toplumsal bilinç ve değer gelişiminde belirleyici bir unsur olarak gördüğünü göstermektedir. Katılımcılar, kültürel öğelerin milli bilinç kazandırma, toplumsal uyum sağlama ve öğrencilerin karakter gelişimine katkı sağlama açısından önemini vurgulamışlardır.
Öte yandan, öğretmenlerin karşılaştığı başlıca sorunlar; ders saati yetersizliği, materyal eksikliği, teknolojik altyapı sorunları, öğrencilerin ilgisinin düşük olması ve sınav odaklı eğitim anlayışının yarattığı baskılardır. Ayrıca bazı öğretmenler, programın kültürel boyutunun yerel unsurları yeterince yansıtmadığını ve güncel yaşamla ilişkilendirilmesi gereken içeriklerin eksik olduğunu belirtmiştir. Araştırma, sosyal bilgiler derslerinde kültürel konuların öğretiminin daha etkili hâle getirilmesi için bazı öneriler geliştirmiştir. Bunlar; içeriklerin yerel örneklerle zenginleştirilmesi, dijital ve interaktif araçlarla desteklenmesi, uygulamalı ve öğrenci merkezli yöntemlerin yaygınlaştırılması ve öğretmen eğitiminde kültürel farkındalık boyutunun güçlendirilmesidir. Bu uygulamalar, öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve sosyal gelişimini desteklemenin yanı sıra kültürel anlayış ve toplumsal değer bilincinin artırılmasına da katkı sağlayacaktır.
İndirmeler
Referanslar
Açık, İ. (2020). İlkokul 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde kültürel mirasa duyarlılık ve vatanseverlik değerlerinin biyografilerle öğretimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Açıkalın, M. (2010). Sosyal bilgiler eğitiminde yeni yaklaşımlar: Çok kültürlü ve küresel eğitim. İlköğretim Online, 9(3), 1226–1237.
Altıntaş, S., & Görgen, İ. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması üzerine görüşleri (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi örneği). Turkish Studies, 9(8), 197–208.
Avaroğulları, M. (2015). Sosyal bilgiler öğretiminde tartışmalı konularla ilgili bir eylem araştırması. Education Sciences, 10(2), 139–150.
Banks, J. A. (2008). An introduction to multicultural education (4th ed.). Pearson Education.
Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
Çakır, A. (2019). Ortaokul 5. sınıf sosyal bilgiler dersinde yer alan “küresel bağlantılar” öğrenme alanının öğretiminde görsel materyallerden yararlanmanın öğrenci başarısı üzerine etkisi (İstanbul ili Esenler ilçe örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Çal, Ü. T., & Demirkaya, H. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kültürel mirasın korunmasına yönelik görüşleri. XI. Uluslararası Türk Kültürü, Sanatı ve Kültürel Mirası Koruma Sempozyumu Bildiri Kitabı (s. 61–66).
Çengelci, T. (2013). Sosyal bilgiler dersinde yararlanılan toplumsal ve kültürel kaynakların belirlenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(43), 219–236.
Deveci, H. (2009). Sosyal bilgiler dersinde kültürden yararlanma: Öğretmen adaylarının kültür portfolyolarının incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 1–19.
Gönenç, S., & Açıkalın, M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretiminde karşılaştıkları sorunlar ve bunlara getirdikleri çözüm önerileri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 26–41.
Görçam, K. S., & Kılıçoğlu, G. (2022). 4. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının sosyoloji konuları açısından incelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 283–297.
Gürel, D., & Çetin, T. (2018). Sosyal bilgiler dersi ve kültür aktarımında edindiği rol üzerine bir inceleme. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 6(2), 22–40.
Hanaylı, G., Öztürk, A. A., Baysan, S., & Vural, R. (2020). Sosyal bilgilerin doğası, anlamı ve nasıl öğretildiği üzerine bir durum çalışması: Öğretmen görüşleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 210–238.
İpek, İ. (2011). İlköğretim 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında vatandaşlık eğitiminin sosyal bilgiler öğretim programındaki hedeflere uygunluğu yönünden değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
İskender, P. (2007). İlköğretim okullarında sosyal bilgiler öğretiminin öncelikleri ve sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirmeye yönelik çıkarımlar. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 21–29.
İşçi, T. G., & Yazıcı, K. (2022). Öğretmen adaylarının gözünden ortaokul sosyal bilgiler derslerinde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9(88), 1986–1994. https://doi.org/10.26450/jshsr.3304
Kaçar, T., & Bulut, B. (2020). Sosyal bilgiler öğretim programı ve 4–7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının coğrafya kavramları bağlamında değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 652–679.
Koçoğlu, E., & Egüz, Ş. (2019). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitimine ilişkin alan eğitimcilerinin sorunsal tespitleri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 26–37. https://doi.org/10.33206/mjss.482523
Köse, M., & Yıldız, A. (2012). Tarih eğitiminde sosyal ve kültürel konuların öğretimi. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 81–99.
Kurtdede Fidan, N., & Selanik Ay, T. (2013). Öğretmen adaylarının “kültürel miras” kavramına ilişkin metaforları. Turkish Studies, 8(12), 1135–1152.
Ladson-Billings, G. (2014). Culturally relevant pedagogy 2.0: A.K.A. the remix. Harvard Educational Review, 84(1), 74–84. https://doi.org/10.17763/haer.84.1.p2rj131485484751
Merryfield, M. M. (2001). Moving the center of global education: From imperial worldviews that divide the world to double consciousness, contrapuntal pedagogy, hybridity, and cross-cultural competence. In W. B. Stanley (Ed.), Critical issues in social studies research for the 21st century (pp. 179–207). Greenwich, CT: Information Age.
Mustak, S. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin tarihi kültürel miras eğitimine ilişkin görüşleri (Denizli şehri örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Polat, S. (2016). Sosyal bilgiler eğitiminde doğal ve kültürel varlıklara yer verilme düzeyinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sertkaya, K. B. (2010). İlköğretim II. kademe sosyal bilgiler dersi öğretiminde kültür aktarımı ve kültürel kimlik değiştirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sidekli, S., & Karaca, L. (2013). Sosyal bilgiler öğretiminde yerel, kültürel miras öğelerinin kullanımına ilişkin öğretmen adayı görüşleri. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 5, 20–38.
Taylor, K. (2004). Cultural heritage management: A possible role for charters and principles in Asia. International Journal of Heritage Studies, 10(5), 417–433.
Tonga, D., & Uslu, S. (2015). Sosyal bilgiler dersinde kazanım-değer ilişkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 91–110.
Ulusoy, K. (2009). Sosyal bilgiler dersi kültür ve miras öğrenme alanının işlenişinin 4. ve 5. sınıf öğrencileri tarafından değerlendirilmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 18. http://akademikbakis.org/18/11sosyal.pdf
Yeşilbursa, C. C., & Barton, K. C. (2011). Preservice teachers' attitudes toward the inclusion of heritage education in elementary social studies. Journal of Social Studies Education Research, 2(2), 1–21.
Yılmaz, K., & Şeker, M. (2011). İlköğretim öğrencilerinin müze gezilerine ve müzelerin sosyal bilgiler öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 1(3), 21–39.
Yılmaz, K., & Tepebaş, F. (2011). İlköğretim düzeyinde sosyal bilgiler eğitiminde karşılaşılan sorunlar: Mesleğine yeni başlayan sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 157–177.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
