Psikososyal Risk Etmenleri ile İş Kazaları Arasındaki İlişki: Sistematik Bir Derleme
Özet Görüntüleme: 81
/ 
PDF İndirme: 41
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18108723Anahtar Kelimeler:
çalışanların ruh sağlığı, iş kazaları, mental sağlık, psikososyal risk etmenleriÖzet
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamaları çalışanların bedensel ve ruhsal iyilik hâlinin korunmasını kanun kapsamında amaçlayan bütüncül bir yaklaşımı ifade etmektedir. Çalışma yaşamında artan iş yükü, zaman baskısı, iş güvencesizliği ve esnek/uzaktan çalışma düzenlerinin yaygınlaşması, çalışanların ruh sağlığını olumsuz yönde etkileyerek psikososyal risk etmenlerini daha görünür hâle getirmiştir. İş stresi, tükenmişlik, anksiyete ve psikolojik iyilik hâlindeki bozulmaların; dikkat, karar verme ve güvenli davranışlar üzerinde olumsuz etkiler yaratarak iş kazası riskini artırabildiği bilinmektedir. Bu bağlamda mental sağlık, İSG kapsamında yalnızca bireysel bir sağlık çıktısı değil, iş kazalarını etkileyen temel bir psikososyal risk faktörü olarak değerlendirilmektedir. Ancak Türkiye’de bu ilişkiyi bütüncül biçimde ele alan sistematik derleme çalışmalarının sınırlı olduğu görülmektedir.
Bu çalışma iş sağlığı ve güvenliği kapsamında çalışanların mental sağlığı ile iş kazaları arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) 2020 rehberi doğrultusunda yürütülmüş; DergiPark, Google Akademik, Scopus, Web of Science ve PubMed veri tabanlarında 2024–2025 yılları arasında yayımlanan Türkiye örneklemli çalışmalar belirli anahtar kelimeler çerçevesinde taranmıştır. Dahil etme ve dışlama kriterleri doğrultusunda yapılan değerlendirme sonucunda ulusal kaynaklardan sekiz, uluslararası kaynaklardan 5 olmak üzere toplam on üç çalışma derlemeye dahil edilmiştir. Bulgular, çalışanların mental sağlığının ağırlıklı olarak iş stresi, tükenmişlik, anksiyete, depresyon, psikolojik iyilik hâli ve yaşam kalitesi göstergeleri üzerinden ele alındığını; olumsuz psikososyal çalışma koşullarının iş kazası riskini artırabildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, iş kazalarının önlenmesinde fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik olarak asgari güvenlik kriterleri oluşturulurken, çalışanların mental sağlığını merkeze alan psikososyal risk temelli İSG yaklaşımlarının benimsenmesinin gerekli olduğu değerlendirilmektedir.
İndirmeler
Referanslar
Alhassan, M.A., Alarabi, M.A., Alhassan, S.A., Albalawi, W.M., Alrabiah, E.S. (2025). Prevalence of burnout and its risk and protective factors among healthcare workers in the Middle East, North Africa, and Turkey: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1539105
Çetin, M. B., Özdemir, Y., Yıldırım, M., Aytekin, M. A. (2024). Meslek hastalıkları ve iş kazaları ile ilgili istatistiksel çalışmalar: Literatür taraması. Journal of Social and Administrative Sciences, (9), 106–121. https://doi.org/10.52693/jsas.1446610
Çevik Taşdemir, D., & Paksoy, S. (2021). İş sağlığı ve güvenliği perspektifinden psikososyal risk etmenleri. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Kongresi.
Demir, B. (2024). Exploring English language instructors’ perspectives and practices on teacher well-being. International Journal of Applied Positive Psychology, 9, 1491–1510. https://doi.org/10.1007/s41042-024-00178-x
Göçer, B., & Sönmez, M. (2025). Nöbet sistemi ve uyku yoksunluğu: Acil servis çalışanlarında mesleki yaralanma riskini artıran gizli faktörler üzerine bir anlatısal derleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(2), 11–26.
Gürer, A., Solmaztürk, A. B., & Gökçe, F. (2024). Sessiz istifa: Literatür incelemesi. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, (13), 1–41. https://doi.org/10.48131/jscs.1383187
Harvey, S. B., Modini, M., Joyce, S., Milligan-Saville, J. S., Tan, L., Mykletun, A., Bryant, A. R., Christensen, H., & Mitchell, P. B. (2017). Can work make you mentally ill? A systematic meta-review of work-related risk factors for common mental health problems. Occupational and Environmental Medicine, 74(4), 301–310. https://doi.org/10.1136/oemed-2016-104015
Kabakçı, A., & Güler, M. (2024). Uzaktan çalışmadan evden tele çalışmaya: Beyaz yakalı çalışanların iş sağlığı ve güvenliği. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (86), 164–174. https://doi.org/10.26650/jspc.2024.86.1394758
Kocamış, B. (2025). Havacılıkta gizli tehlikeler: İnsan faktörlerinin iş sağlığı ve güvenliği üzerindeki kritik rolü. Journal of Aerospace Science and Management, 3(1), 30–41.
Nowrouzi-Kia, B., Haritos, A. M., Long, B. Z. S., Atikian, C., Fiorini, L. A., Gohar, B., Howe, A., Li, Y., & Bani-Fatemi, A. (2024). Remote work transition amidst COVID-19: Impacts on presenteeism, absenteeism, and worker well-being—A scoping review. PLOS ONE, 19(7), e0307087. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0307087
Okan, Y. T., & Okan, N. (2024). Spiritual leadership scale: Theoretical foundations and empirical validation in the context of Turkish employees. Journal of Religion and Health, 63, 3829–3845. https://doi.org/10.1007/s10943-024-02099-0
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., McGuinness, L. A., Stewart, L. A., Thomas, J., Tricco, A. C., Welch, V. A., Whiting, P., & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Salazar-Altamirano, M. A., Galván-Vela, E., Ravina-Ripoll, R., & Sánchez-Limón, M. L. (2025). Happiness management and workplace well-being: Evolution, key insights, and future directions—A systematic review. Methados: Revista de Ciencias Sociales, 13(1), m251301a01. https://doi.org/10.17502/mrcs.v13i1.848
Şentürk, Ş., & Cüre, D. (2025). Ergonomi ve ergonomik eğitimin önemi. Medical Journal of West Black Sea, 9(1), 18–25.
Swaen, G. M. H., Van Amelsvoort, L. G. P. M., Bültmann, U., Slangen, J. J. M., & Kant, I. (2004). Psychosocial work characteristics as risk factors for being injured in an occupational accident. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 46(6), 521–527.
Tekingündüz, S., Kurtuldu, A., & Öksüz, S. (2015). İş-aile yaşam çatışması, iş tatmini ve iş stresi arasındaki ilişkiler. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(4), 27–42.
Turgut, D., Kümbül Güler, B., & Vatansever, Ç. (2025). Mevsimlik tarım işçilerinin çalışma koşulları, yaşam koşulları ve sağlıkla ilişkili problemleri: Sistematik bir derleme çalışması. İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 27(1), 458–489.
Uğuz Arsu, Ş. (2024). Yönetimde yeni bir kavram olarak nöroyönetim: Deneysel çalışmaların sistematik olarak incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (64), 429–449. https://doi.org/10.30794/pausbed.1398796
World Health Organization. (2022). Guidelines on mental health at work. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240053052
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
