Denizli Çal’da El Koyunu Bağı ve Kilim Acısı

Özet

Anadolu Yörük yaşam geleneğinde küçükbaş hayvancılık, yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, aynı zamanda zengin bir kültürel üretim alanıdır. Dokumalar ve örmeler bu üretim ilişkisi içinde önemli bir yere sahiptir. Bu bağlamda dokuma ve örmeler gerek yaşamın içerisinde kullanımları gerekse de barındırdıkları estetik ve kültürel bileşenler bakımından toplumsal üretim yapısının önemli bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada Denizli Çal ilçe ve köylerinde tespit edilen el koyunu bağı denilen örme ve Kilim Acısı kavramına bağlı olarak dokunan kilimler irdelenecektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden etnografik araştırma yöntemi kullanılmış ayrıca veri toplama yöntemi olarak Çal merkez ve köylerinde yaşayan yerleşik Yörüklerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda literatür taraması ve saha gözlemleri sırasında el koyunu bağının uygulanış biçimi, kullanılan malzemeler ve Kilim acısı da hem kavramsal olarak hem de örnek dokumalar üzerinden analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara bakıldığında “El Koyunu Bağı”nın bu yörede gece koyun otlatmalarında işlevsellik ve kültürel açıdan, “Kilim Acısı”nın da evde vefat eden birinin tabutunun üzerine örtülerek sonrasında camiye vakfedilip o acıyı unutmamak için kullanılan bir kavram olduğu ve bu amaçla dokunan kilimleri tanımladığı görülmüştür. El Koyunu Bağı, koyun otlatılmasında işlevsel bir yönü olmasına karşın kültürel miras niteliği taşıyan geleneksel bir uygulamadır. Kilim Acısı ise dokumanın ölümlük-dirimlik durumunu anlatması açısından değerlidir. Bu iki kavram ilk kez dokuma literatürüne dâhil edilmiştir. Bu makalede incelenen söz konusu iki kavramın dokuma literatürüne ilk kez dâhil edilmesi açısından önem taşımaktadır. Alan araştırmasında tespit edilen dokumalar belgelenerek değerlendirilmiştir. Dokuma araştırmalarında yeni kavramların ve tespit edilen örneklerin tüm yönleri ile ele alınması önerilmektedir.