Habitus’tan Özneleşmeye: Tesettür Deneyimi Üzerinden Bir Kadın Kimliğinin İnşası

Özet

Kimlik, sabit ve özsel bir aidiyet biçimi olmaktan ziyade, toplumsal yaşamın farklı alanlarında, tarihsel ve ilişkisel bağlamlarda sürekli olarak yeniden kurulan dinamik bir yapıdır. Bu çalışma, kimliğin toplumsal alanlarda nasıl şekillendiğini ve iktidar ilişkileri aracılığıyla hangi mekanizmalar üzerinden yeniden inşa edildiğini anlamayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, dindar bir aile ve sosyal çevrede yetişmiş tesettürlü bir kadının, seküler bir öznel konuma yönelme süreci tek vaka örneği üzerinden incelenmiştir.

Araştırma nitel yöntemle tasarlanmış; veri toplama sürecinde katılımcıyla derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, yorumlayıcı fenomenolojik analiz ile Foucaultcu söylem analizi çerçevesinde çözümlenmiştir. Kuramsal zemin, Bourdieu’nun habitus ve alan kavramları ile Foucault’nun iktidar, söylem ve öznenin/bedenin inşasına ilişkin yaklaşımlarına dayandırılmıştır. Bourdieu’nun kavramsal çerçevesi, dinsel habitusun bireyin pratikleri ve algı dünyası üzerindeki yapılandırıcı etkilerini görünür kılarken; Foucaultcu analiz, bu normatif düzenlemelerin kadın bedeni ve öznesi üzerinde işleyen disipliner iktidar biçimlerini açığa çıkarmıştır.

Çalışmanın bulguları, kimliğin bütünüyle içselleştirilmiş bir yapı ya da yalnızca söylemsel bir kurgu olarak ele alınamayacağını göstermektedir. Aksine kimlik, farklı toplumsal alanlar, iktidar ilişkileri ve öznel deneyimler arasında kurulan gerilimli ve müzakereye açık ilişkiler içerisinde şekillenir.