Dijital Sanatta Yapay Zekâ Çıkmazı: Etik Sorunlar, Telif ve Özgünlük
Özet Görüntüleme: 33
/ 
PDF İndirme: 10
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18820036Anahtar Kelimeler:
Dijital Sanat, Yapay Zekâ,, Yapay Zekâ Etiği,, Telif HaklarıÖzet
Teknolojinin hızla gelişmesi ve dijitalleşme süreçlerinin ivme kazanmasıyla birlikte sanat, artık yalnızca geleneksel fiziksel malzemelerle sınırlı kalmamakta; aynı zamanda dijital ortamda da çok boyutlu olarak üretilip küresel ölçekte paylaşılabilir hâle gelmektedir. Bu büyük teknolojik dönüşüm, sanat üretiminde ve tasarımsal süreçlerde devrim niteliğinde kolaylıklar ve yeni yaratıcılık alanları getirse de beraberinde daha önce karşılaşılmamış birtakım karmaşık etik soruları da akademik ve hukuki düzlemde gündeme getirmiştir. Özellikle üretici yapay zekâ temelli görsel üretim araçlarının son yıllarda yaygınlaşmasıyla birlikte; sanatçının geleneksel rolü, sanatta özgünlük kavramı, fikri mülkiyet kapsamındaki telif hakları ve taklit ile esinlenme arasındaki ince çizgi gibi temel meseleler yoğun bir tartışma konusu olmuştur. Midjourney, DALL·E ve Stable Diffusion gibi gelişmiş platformlar sayesinde sadece birkaç kelimelik metinsel komutlarla yüksek nitelikli görseller oluşturmak mümkün hâle gelirken; bu görsellerin dünya çapındaki sanatçılardan izinsiz olarak toplanan veri setleri ve öğrenilen özgün stillerle üretildiği iddiaları, dijital etik ve yaratıcı emek açısından ciddi sorunlara işaret etmektedir.
Bu makalede; dijital sanatın tarihsel gelişim süreci, yapay zekâ destekli üretimlerin teknolojik yükselişi ve bu üretimlerin sanat-tasarım bağlamındaki etik ilkelerle olan doğrudan ilişkisi, literatürdeki güncel örnekler ve vaka analizleri ışığında derinlemesine incelenmektedir. Çalışma kapsamında, telif hakları açısından küresel boyutta ses getiren tartışmalı vakalara detaylıca yer verilmekte ve tasarım eğitiminin müstakbel tasarımcılar üzerinde bu konudaki etik bilinci oluşturma rolü kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir. İncelemeler sonucunda, dijital ortamda sanatın demokratikleşmesi ile sanatçı haklarını koruyan etik sorumluluklar arasındaki hassas dengenin mutlak suretle kurulması gerektiği vurgulanmaktadır. Makale, sonuç olarak etik farkındalığın tasarım dünyasında sadece hukukî bir zorunluluk değil, aynı zamanda yaratıcı endüstrilerin geleceği için hayati bir toplumsal bilinç alanı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Ambrose, G., Harris, P. (2013). Yaratıcı Tasarımın Temelleri. Literatür Yayınları.
Avcı, E. (2013). Dijital Sanat Bağlamında Dijital Teknolojilerin Güzel Sanatlar Eğitimine Entegrasyonu: Bir Eylem Araştırması (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi EBE.
Canatak, A., Bulduk, N. (2019). Dijital Çağ Türk edebiyatı ve Medyalararasılık Tartışmaları. Yalın Yayıncılık.
Çetinkaya, A. (2015). Bilişim ve…. Hiperlink Yayınları.
Crawford, K. (2021). The Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. Yale University Press.
Crawford, K., & Paglen, T. (2019). Excavating AI: The politics of images in machine learning training sets. https://excavating.ai
Eldagsen, B. (2023). The Electrıcıan [Görsel]. Erişim adresi: https://www.eldagsen.com/pseudomnesia/
Floridi, L., & Cowls, J. (2019). A Unified Framework of Five Principles for AI in Society. Harvard Data Science Review, 1(1).
Kashtanova, K. (2022). Zarya of the Dawn [Görsel]. https://jolt.law.harvard.edu/digest/zarya-of-the-dawn-how-ai-is-changing-the-landscape-of-copyright-protection
Leutwyler, K. (2022). Portfolio [Görsel]. https://www.kimleutwyler.com/
Manovich, L. (2018). AI Aesthetics. Strelka Press.
Mazzone, M., & Elgammal, A. (2021). The AI revolution in art. American Scientist, 109(2), 114-121. https://doi.org/10.1511/2021.109.2.114
Morley, J., Floridi, L., Kinsey, L., & Elhalal, A. (2020). From what to how: An initial review of publicly available AI ethics tools and a framework to help practitioners to identify relevant tools. Science and Engineering Ethics, 26(4), 2141-2168. https://doi.org/10.1007/s11948-019-00165-5
Raji, I. D., & Buolamwini, J. (2019). Actionable auditing: Investigating the impact of publicly naming biased performance results of commercial AI products. Proceedings of the 2019 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society, 429–435. https://doi.org/10.1145/3306618.3314244
Sağlamtimur, Z. (2010). Dijital Sanat. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3), 213-238.
Tunalı, İ. (2011). Estetik Beğeni. Remzi Kitabevi.
Velasquez, M., Andre, C., Shanks, T., & Meyer, M. J. (2010). What is ethics? Markkula Center for Applied Ethics. https://www.scu.edu/ethics/ethics-resources/ethical-decision-making/what-is-ethics/
Vincent, J. (2022). Lensa AI’s magic avatars are everywhere — but artists are not happy. The Verge. https://www.theverge.com/2022/12/8/23499788/lensa-ai-magic-avatars-artists-stolen-art-stable-diffusion
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
